نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ دوشنبه ۱۵ آذر
اِلأِثنين ٥ ربيع الاول ١٤٣٨
Monday, December 05, 2016
کد : 599-47849      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ شنبه ۲۰ ارديبهشت   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ شنبه ۲۰ ارديبهشت    تعداد بازدید : 92

چالش های انتخاب روش تصویربرداری مناسب

چالش های انتخاب روش تصویربرداری مناسب

چند ماه پیش ایمیلی بین خیلی ها رد و بدل می شد که در آن فردی ناشناس با لحنی تلخ ماجرایی را که برای یکی از عزیزانش رخ داده بود، تعریف می کرد. نویسنده ادعا می کرد پزشکی بدون دلیل برای یکی از عزیزانش آنژیوگرافی تجویز کرده بود تا عروق قلبش را بررسی کند، اما هنگام انجام آنژیوگرافی اتفاقی رخ داد و بر اثر اشتباه پزشکان فرد جان خود را از دست داد.

 

چند ماه پیش ایمیلی بین خیلی ها رد و بدل می شد که در آن فردی ناشناس با لحنی تلخ ماجرایی را که برای یکی از عزیزانش رخ داده بود، تعریف می کرد. نویسنده ادعا می کرد پزشکی بدون دلیل برای یکی از عزیزانش آنژیوگرافی تجویز کرده بود تا عروق قلبش را بررسی کند، اما هنگام انجام آنژیوگرافی اتفاقی رخ داد و بر اثر اشتباه پزشکان فرد جان خود را از دست داد.

 

نویسنده گمنام ایمیل مدعی شده بود روش آنژیوگرافی از مدت ها پیش در جهان منسوخ شده و دیگر کسی از آن برای تشخیص استفاده نمی کند. دلیلش هم وجود روش بسیار کارآمدتر و بهتری به نام سی تی آنژیوگرافی است که غیرتهاجمی و بی خطر است و جان کسی را تهدید نمی کند.

 

نویسنده در بخشی دیگر مدعی شده بود پزشکان ایرانی از روی عمد و تنها برای حفظ منافعشان حاضر نیستند از این روش استفاده کنند. چند وقت پیش دوباره این بحث مطرح شد. آیا آنژیوگرافی واقعا روش منسوخ شده ای در دنیاست؟ آیا سی تی آنژیوگرافی جایگزین آنژیوگرافی است؟ آیا از آن برتر و کارآمدتر است؟ سعی می کنیم در این مطلب به این پرسش ها تا حد امکان پاسخ دهیم.

 

چقدر با روش آنژیوگرافی آشنایید؟

 

آنژیوگرافی یکی از روش های تشخیصی و درمانی بسیار پراهمیت در پزشکی است که جایگاه ویژه ای در تعیین محل عارضه و چگونگی خونرسانی آن از راه سیستم قلبی ـ عروقی دارد. در ابتدای کشف اشعه ایکس و شروع کاربرد آن در علم پزشکی، دانشمندان به پیشرفت های بزرگی در بررسی ساختارهای داخلی بدن، بخصوص سیستم استخوانی که با معاینه های بالینی و مشاهده ظاهری قابل تشخیص نبود دست یافتند. با این حال، از آنجا که تمام مشکلات بالینی بیماران به سیستم استخوانی مربوط نبوده و بیماری های قلبی و مشکلاتی که در مسیر عروق ایجاد می شود بخش بزرگی از مشکلات پزشکی است، دستیابی به روشی که عروق بدن را به تصویر بکشد آرزوی بسیاری از پزشکان و متخصصان آن زمان بود.

 

خوشبختانه زمان زیادی طول نکشید که سرنخ هایی از چگونگی بررسی بافت های نرم و عروق بدن کشف شد. ابتدا بررسی هایی روی اعضای بریده شده بدن ناشی از تصادف ها و... با استفاده از مواد غیربهداشتی انجام شد، ولی بعدها با کشف ماده حاجب گام بلندی در این زمینه برداشته و امکان مشاهده همزمان عروق بدن و قلب بسادگی امکان پذیر شد.

 

در بسیاری از موارد ضایعه یا تومور موجود در بدن به دلیل تغذیه از راه عروق و رگ های جدیدی که ایجاد می شود، بزرگ می شود و بسرعت رشد می کند. در صورت مسدود شدن عروق خونرسان به این ضایعات احتمال بهبود فرد به دلیل غیرفعال شدن توده بر اثر عدم تغذیه افزایش می یابد.

 

در آنژیوگرافی از دو روش تصویربرداری تیوب اشعه ایکس و سیستم فلوروسکوپی پیشرفته استفاده می شود. در این روش با تزریق ماده حاجب از راه شریان های اصلی بدن و تصویربرداری همزمان از مسیر عبور آن، عروق خونرسان به ضایعات در هر عضوی قابل مشاهده است. تصاویر به صورت همزمان هنگام انجام آنژیوگرافی قابل دیدن است. با پیشرفت سیستم های رایانه ای امکان ثبت تصاویر به صورت فیلم و تهیه تصاویر روی کلیشه یا سی دی نیز وجود دارد.

 

در زمان آنژیوگرافی تمام علائم بیمار را تیم مجربی بررسی می کند. هنگام انجام آنژیوگرافی فقط متخصص رادیولوژی حضور ندارد، بلکه متخصص بیهوشی و یک پرستار نیز تمام وقت در حال کنترل علائم حیاتی بیمار هستند تا در صورت بروز کوچک ترین مشکلی، کاتتر بیرون کشیده و به حال بیمار رسیدگی شود.

 

مزایای آنژیوگرافی

 

آنژیوگرافی یکی از مشکلات رایج روش های دیگر تصویربرداری را ندارد و آن امکان وضعیت دهی به بدن بیمار است چون در این روش با گردش تیوب به دور فرد، نیاز به تغییر حالت بدن کاملا منتفی است. تزریق دارو نیز در صورت نیاز توسط انژکتور یا تزریق کننده خودکار انجام می شود. در روش آنژیوگرافی به بیهوشی عمومی و به دنبال آن تحمل عوارض احتمالی ناشی از آن نیازی نیست. بیمار به صورت سرپایی پذیرش می شود و پس از انجام کار هم به بستری شدن و پرداخت هزینه بیشتر احتیاجی نیست.

 

امروز آنژیوگرافی به طور گسترده برای تشخیص مشکلات زیادی مانند بیماری های عروق مغزی شامل تومورهای مغزی، آنوریسم یا اتساع عروق، بدشکلی های عروق مغزی، خونریزی های مغزی، تومورهای نخاع و ستون فقرات، تومورهای چشم، همانژیوم های ناحیه صورت و لب و بینی، مشکلات سیستم قلبی ـ عروقی شامل گرفتگی های عروق کرونری، ضایعات عروقی ناحیه شکم و لگن شامل گرفتگی های آئورت شکمی، تومورهای کبدی، کلیه و فیبروم های رحمی و ضایعات عروقی اندام ها استفاده می شود.

 

علاوه بر تشخیص، آنژیوگرافی برای درمان بسیاری از مشکلات عروقی استفاده می شود بدون این که بیمار نگران عمل جراحی و عوارض آن و گذراندن دوره طولانی نقاهت باشد چون تنها با صرف چند ساعت به صورت سرپایی درمان و پس از آن مرخص می شود.

 

استفاده های درمانی آنژیوگرافی جایگاه ویژه ای برای این روش ایجاد و توجه بسیاری از متخصصان مغز و اعصاب، گوارش و زنان و جراحان عمومی را جلب کرده است. امروز در درمان تورموهایی مانند تومورهای کبدی و چشمی، تزریق داروی شیمی درمانی به وسیله آنژیوگرافی بسیار دقیق تر و مقرون به صرفه تر است، زیرا ماده شیمی درمانی به صورت لوکال یا محلی در ضایعه تزریق می شود و بیمار را از شر عوارض ناشی از ورود مواد سمی به همه سلول های بدن راحت می کند.

 

امروز آمبولیزاسیون ضایعات عروق مغزی برای مواردی مانند گشادشدگی عروق یا تشکیل کلاف عروقی براحتی از راه تزریق مواد خاصی انجام می شود و رگ گشاد شده را تنگ و خونرسانی به کلاف عروقی را مسدود می کند.

 

سی تی آنژیوگرافی چیست؟

 

سی تی اسکن از روش های دیگر تصویربرداری است که حدود ۴۰ سال پیش به جهان پزشکی معرفی شد. در این روش با حرکت تخت به سمت جلو و عقب امکان تهیه تصاویر ناحیه مورد نظر به صورت مقطعی امکان پذیر است.

 

این روش امکان مشاهده ساختارهای ریز بدن و بافت های نرم بین استخوان ها را با استفاده از برش های چند میلی متری فراهم کرده است. بعد از معرفی این روش به عالم تصویربرداری، متخصصان به دنبال دستیابی به پیشرفت های بیشتری در این زمینه بودند.

 

به مرور زمان با پیشرفت های رایانه ای و افزایش قدرت تحمل تیوب اشعه ایکس، سیستم هایی به بازار معرفی شد که علاوه بر حرکت تخت، تیوب اشعه ایکس نیز حرکت های دورانی را به دور بیمار انجام می داد.

 

به این ترتیب امکان تصویربرداری در زمان های بسیار کوتاه تر و باکیفیت و وضوح بالاتر به وجود آمد. پس از آن با پیشرفت بیشتر و معرفی سیستم هایی با مقطع نگاری های ۶۴ اسلایس (برش) یا بیشتر و تجهیز سیستم های رایانه ای، امکان مشاهده قلب و عروق و به تصویر کشیدن آنها به صورت سه بعدی به وجود آمد. از آنجا که این سیستم تحت نظر سی تی اسکن، آنژیوگرافی را انجام می دهد، سی تی آنژیوگرافی نامیده شد.

 

در این روش با تزریق ماده حاجب از راه عروق سطحی، بیمار تحت سی تی اسکن قرار می گیرد. با توجه به ناحیه مورد نظر و مدت زمان لازم برای به تصویر کشیدن عروق، بیمار حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در دستگاه سی تی اسکن می ماند، سپس بدون نیاز به مراقبت های بعدی و بدون واکنش به ماده حاجب از بخش مرخص می شود.

 

همان طور که گفته شد در این روش تزریق به صورت سطحی و بدون نیاز به ورود کاتتر به بدن بیمار و از راه ورید های آرنج انجام می شود؛ بنابراین احتمال مشکلات ناشی از ورود جسم خارجی به بدن بسیار کمتر است. بعد از آن با استفاده از نرم افزارهای بسیار پیچیده، تصاویر عروق بیمار بازسازی شده و تصاویر با کیفیت بالا و مناسبی تهیه می شود.

 

با استفاده از سی تی آنژیوگرافی امکان مشاهده عروق اصلی در فاز شریانی و وریدی وجود دارد. در صورت نیاز به کاربرد استنت، بالن و دیگر روش های درمانی امکان تصمیم گیری مناسب برای پزشک فراهم است.

 

تفاوت آنژیوگرافی و سی تی آنژیوگرافی

 

آنژیوگرافی عوارضی دارد که ممکن است برای بیمار مشکلاتی ایجاد کند. برای مثال، احتمال حساسیت بیمار به ماده حاجب و بروز علائم حساسیتی، احتمال پاره شدن رگ توسط کاتتر، امکان کنده شدن قسمتی از لخته خون در رگ و ورود آن به عروق اصلی بدن، انعقاد نشدن خون ناشی از پاره شدن شریان فمور یا کاروتید و پاره ای از مسائل دیگر وجود دارد که خوشبختانه پزشک با رعایت نکته هایی می تواند از بروز آنها جلوگیری کند.

 

معمولا برای اطمینان از حساسیت نداشتن به ماده حاجب، این مساله حتما پیش از عمل برای بیمار توضیح داده می شود و در صورت وجود سابقه قبلی حساسیت با تزریق آنتی هیستامین ها و رعایت مواردی از بروز آن پیشگیری می شود. با انجام آزمایش های مختلف پیش از آنژیوگرافی، مشکلات انعقادی بیمار نیز بررسی می شود تا هنگام عمل و پس از آن مشکلی بروز نکند.

 

از سوی دیگر، سی تی آنژیوگرافی دارای محاسن زیادی است. برای مثال سرعت تصویربرداری بالاتری دارد، نسبت به آنژیوگرافی کمتر تهاجمی بوده و به ورود کاتتر به بدن بیمار نیاز نیست. بنابراین عوارضش کمتر و در پاره ای موارد نیز ارزان تر از آنژیوگرافی است البته معایبی نیز دارد؛ برای مثال برای افراد مبتلا به حساسیت و دارای مشکلات کلیوی و کبدی توصیه نمی شود، زیرا پزشکان معالج برای انجام عمل جراحی و تعیین محل دقیق ضایعه نمی توانند تنها به گزارش سی تی آنژیوگرافی اکتفا کنند.

 

به طور کلی مطالعات انجام شده نشان می دهد اگرچه سی تی آنژیوگرافی روش خوب و جدیدی است، ولی کاربرد آن بیشتر در مواردی است که گرفتگی رگ قبلا توسط آنژیوگرافی معمولی ثابت شده است.

 

در صورتی که شک بالینی پزشک در مورد گرفتگی عروق زیاد است، آنژیوگرافی درخواست می کند تا با توجه به حضور متخصص رادیولوژی عروق مورد نظر به طور دقیق تر بررسی شود.

 

به هر حال، به عقیده بعضی متخصصان رادیولوژی، سی تی آنژیوگرافی هنوز به اندازه آنژیوگرافی دقیق نیست.

 

چنانچه در سی تی آنژیوگرافی قلب، تنگی رگ گزارش شود، این تشخیص باید با انجام آنژیوگرافی تائید شود؛ چون در موارد بسیاری نتیجه سی تی آنژیوگرافی قابل اعتماد نیست، بخصوص در صورتی که نظر پزشک بر جراحی بیمار باشد، معمولا با گزارش سی تی آنژیوگرافی بیمار به اتاق عمل فرستاده نمی شود.

 

در مورد مشکلات مغزی، بحث بر سر استفاده از سی تی آنژیوگرافی یا آنژیوگرافی بسیار داغ است و فعلا آنژیوگرافی ترجیح داده می شود.

 

دکتر رکنی یزدی، متخصص رادیولوژی معتقد است: «دقت تشخیصی سی تی آنژیوگرافی در موارد عوارض مغزی حدود نود و چند درصد است و هیچ وقت صد درصد نیست؛ پس نمی توان با انجام سی تی آنژیوگرافی به تنهایی درخصوص درمان بیمار و انجام عمل جراحی تصمیم گرفت.

 

در این میان گاهی تعداد معدودی از متخصصان با توجه به گزارش سی تی آنژیوگرافی درباره درمان بیمار تصمیم های نهایی را می گیرند.»

 

به طور کلی، پاسخ به این سوال بسیار جنجالی و پیچیده است. طی سال هایی که روش سی تی آنژیوگرافی معرفی شده، همواره بسیاری از پزشکان بر سر دو راهی انتخاب این دو روش بوده اند.

 

در این میان نظر صاحب نظران و متخصصان در این زمینه می تواند قضاوت را راحت تر کند، اما با توجه به این که هر یک از این روش ها معایب و محاسنی دارد، استفاده از هر یک از آنها در شرایط مناسب و تسلط متخصصان برای به تصویر کشیدن عوارض و ناهنجاری ها اهمیت بسیار زیادی دارد.ضمیمه سیب

نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha