نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ شنبه ۱۳ آذر
اِسَّبِت ٣ ربيع الاول ١٤٣٨
Saturday, December 03, 2016
کد : 604-46217      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ دوشنبه ۱۵ ارديبهشت   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ دوشنبه ۱۵ ارديبهشت    تعداد بازدید : 174

افتخارات تاریخ پزشکی ایران اسلامی (قسمت یک)

افتخارات تاریخ پزشکی ایران اسلامی (قسمت یک)

تمدن اسلامی و پزشکی

وقتی دین اسلام ظهور کرد ، یکی از موضوعاتی که این دین آسمانی روی آن بسیار تکیه داشت تعلیم و تعلم بود و آنچنان ارزش علم و عالم را بالا برد که خداوند در قرآن مجید به قلم و ابزار نوشتن و آنچه می نویسند قسم خورده است . و پیامبر اسلام (ص) می فرماید : خواب عالم از عبادت جاهل بهتر است. و یا : نظر کردن به صورت عالم عبادت است . و هزاران سخن از معصومین در این رابطه نقل شده است.

تأثیر این اهمیت و ارزش دادنها به علم در اسلام علاوه بر آشنائی مردم با معنویات و احکام الهی سبب شد که در اواخر قرن اول هجری نهضت علمی مهمی در بین مسلمین ا یجاد شود و شوق وصف ناپذیری به کس ب علوم مختلف ایجاد شده وا رزش کتاب و کتابخانه بالا رود بطوریکه در آن زمان در کتابخانه قاهره یک میلیون و در کتابخانه طرابلس شام سه میلیون و در کتابخانه بزرگ خراسان نیز همین مقدار کتاب وجود داشت و تنها در اسپانیا سالیانه حدود هفتاد تا هشتاد هزار جلد کتاب تهیه میشده است . در حالیکه در همان موقع در اروپا فقط 500 جلد کتاب آنهم مربوط به مذهب و دین مسیحیت وجود داشت . این شوق و روی آوری به تحصیل علوم مختلف باعث پیشرفت سریع در علومی مانند طب و پزشکی ، شیمی ، فیزیک ، ریاضیات و نجوم و غیره شد، و دانشمندان بزرگی پا به این صحنه انقلاب بزرگ علمی فر هنگی گذاشته و تاریخ علم را مدیون خود کردند.

 

دلامبر در این رابطه می نویسد:

((خدمت مسلمین تنها این نبود که علم را از راه تحقیق و اکتشاف ترقی دهند بلکه روح مخصوصی در آن دمیده و به وسیله نوشتن و گفتن تحریر و نگارش و مدارس عالیه آنرا در دنیا اشاعه و انتشار دادند و در بنای علوم و معارف اروپا از این راه احسانی نمودند که نمی توان برای آن حدی تصور کرد و مسلمین ،قرنها استاد علوم و فنون ملل اروپا بودند.))

در حقیقت تمدن اسلا می را می توان بنیان و پایه گذاری انقلاب علمی اروپا دانست ، و اگر تمدن اسلامی نبود یقینا غرب به این زودی از خواب گرانی که در آن فرورفته بود ، بیدار نمی شد.

دکتر ماکس میرهوف می نویسد:

((خلاصه علوم ش رق مانند باران رحمت بر خاک خشک ا روپا بارید و آنرا حاصلخیز س اخت کم کم اروپائیان با علوم شرق آشنا شده کتابهایی در جراحی امراض زنانه و ناخوشیهای چشم نوشتند)).

و مسیو لیری می نویسد:

((اگر مسلمانان بر روی صفحه تاریخ ظاهر نشده بودند نهضت علمی اروپا قرنها عقب می افتاد)).

و گوستاولو بون می نویسد:

((تمام دانشمندانی که قبل از قرن پانزدهم میلادی در اروپا ظاهر شدند کسانی بودند که علوم آنها منحصر به آن چیزهایی بود که از روی کتابهای مسلمین یاد گرفته بودند .برای دانشمندانی مانند : روژباکن، لئونارپیز ، ارنود ویلنووی ، ریمون ، سانتوسا، آلبرت کبیر، آلفونس دهم و غیره، تنها مرجع علمی آ نها کتابهای مسلمانان بوده است و به قول موسیورنان ، آلبرت کبیر هر چه دارد از ابن سینا است، و سان توما نیز هر چه در فلسفه می دانست از ابن رشد بوده است)).

اولین مبحثی که در رابطه با تمدن اسلامی ذکر می شود ، کتاب و کتابخانه در دوران تمدن است.

 

در دوران تمدن اسلامی که از سال 81 هجری قمری شروع شد و تا اواخر قرن ششم که به علت حمله مغولها به کشورهای اسلامی این پیشرفت متوقف شد ، شوق مردم به تحصیل علم، ارزش کتاب و کتابخانه را به بالاترین حد خود رسانده بود.

ویل دورانت می نویسد:

((در غالب مساجد ، کتابخانه بود، در بیشتر شهرها نیز کتابخانه ه ای عمومی بود که تعداد زیادی کتاب داشت، و درهای آن بروی طالبان علم گشوده بود . در سال 339 هجری قمری در موصل یک کتابخانه ای بود که یکی از نیکوکاران تأسیس کرده بود و مطالعه کنندگان به جز کتاب، کاغذ مورد احتیاج خود را در آنجا می یافتند . تنها فهرست کتابهای موجود در کتابخانه عمومی ری، ده مجلد قطور شده بود. کتابخانه بصره به دانشورانی که در آنجا مطالعه می کردند، مستمری و اعانه هایی می داد.))

یاقوت حموی جغرافی دان معروف سه سال در کتابخانه مرو و خوارزم به فراهم کردن اطلاعات برای کتاب معجم البلدان اشتغال داشت.

وقتی مغولان بغداد را ویران کردند سی وشش کتابخانه عمومی در آنجا بود و این به جز تعداد بیشمار کتابخانه های خصوصی بود زیرا رسم بود که هر یک از ثروتمندان مقدار زیادی کتاب داشته باشد. امیر بخارا یک طبیب معروف را به دیار خود دعوت کرد او نپذیرفت و گفت : چهارصد شتر برای حمل کتابهای خود لازم دارد. وقتی واقدی در گذشت ششصد صندوق پر از کتاب بجا گذاشت که برای برداشتن هر صندوق دو مرد لازم بود. بعضی از بزرگان چون صاحب بن عباد به قدر همه کتابخانه های اروپا کتاب داشتند. در همان موقع در اروپا ارزش کتاب و کتابخانه در پائین ترین محل خود بود و ارباب کلیسا علم را با مذهب در تضاد دانسته لذا دادگاه تفتیش عقاید را تشکیل داده و دانشمندان را شکنجه داده و یا می کشتند.

خانم دکتر هونکه می نویسد:

((ششصد سال قبل کتابخانه دانشگاه طب پاریس کوچ کترین کتابخانه دنیا بود این کتابخانه فقط دارای یک کتاب بود و این کتاب نیز نوشته یکی از دانشمندان اسلام بود . این کتاب آنقدر ب رایشان ارجمند بود که حتی لودویگ یازدهم که پادشاهی با ایمان و مسیحی بود و می خواست این کتاب را به امانت بگیرد می بایست یکصد سکه طلا و دوازده سکه نقره به ودیعه بگذارد و این کتاب را کرایه کند تا اینکه پزشکان خصوصی اش از آن رونویسی کرده تا در موارد بیماری و چه در دوران سلامتی به عنوان یک فرهنگ امراض و دستورات طبی از آن استفاده کنند.))

این کتاب گرچه تمام موجودی این کتابخانه بود ولی در حقیقت شامل مجموع علوم طب ازدوران یونان قدیم تا سال 925 بعد از میلاد مسیح بود . و چون مدت چهار صد سال بعد از این نیز در اروپای فرانکی تقریبا هیچ فعالیت علمی وجود نداشت ارزش این کتاب مهم و با عظمت و مترقی که به قلم یکی از فرزندان تمدن اسلامی نوشته شده بود هزار بار بیش از مجموع نوشته های کم بها و خرافاتی مذهبی تمام کتابخانه های معتبر اروپا بود. اهالی پاریس برای این گنجینه طبی اهمیت زیادی قائل بودند و به این دلیل مجسمه نویسنده آن کتاب را به عنوان یادگار در سالن بزرگ تدریس مدرسه عالی پزشکی برپا داشته اند . نام او در ار وپا به (رازس) معروف بود . مسلمین او را (الرازی) می نامند و نام واقعی اش (محمد بن زکریای رازی ) است.

آقای فیلپ خلیل در کتاب تاریخ عرب می نویسد:

مسجد کتابخانه نیز بود و کتابخانه های مسجد از هدیه های مردم مخصوصا از کتب افراد ثروتمند پر بود. خطیب بغدادی مورخ معروف کتابهای خود را بر مسلمانان وقف کرد.

بعضی از مردم معتبر و توانگر ،کتابخانه هایی بنیاد کرده بودند ، که تقریبا عمومی بود و کتابهای منطق فلسفه ، هیئت و علوم دیگر داشت . دانشوران صاحب شأن برای دستیابی به کتابخانه های خصوصی به اشکالی بر نمی خوردند. در موصل پی ش از نیمه قرن دهم میلادی کتابخانه ای بود که یکی از مردم شهر پدید آورده بود . و دانشجویان که وارد آنجا می شدند کاغذ رایگان می گرفتند.

عضدالدوله بویهی در شیراز کتابخانه ای بنیاد کرده بود و کتابهای آن در صندوقهایی بود که فهرست مرتبی داشت و گروهی کارمند مراقب آن بودند. در همین قرن در بصره کتابخانه ای بود که بنیان گذارش به دانشجویان و دانشورانی که در آنجا کار می کردند کمک نقدی می کرد . در همان اوقات در شهر ری کتابخانه ای بود که چه ار صد بار شتر کتاب داشت. و فهرست آن ده جلد بود . ضمنا این کتابخانه انجمنی بود که در آنجا دانشوران همدیگر را برای مذاکره و بحث دیدار می کردند.

عده ای از مورخین ایرانیان را از بزرگترین عوامل تأسیس کتابخانه و مدارس بشمار آورده اند از جمله: در ایران چنانکه گفته شد پیش از اسلام کتابخانه هایی در سرابها و پستوها داشته اند و کتابهایشان از پوست و به خط پهلوی بوده است و پس از پیدایش تمدن اسلام ایرانیان چنانکه ذکر شد از ب زرگترین عوامل تأسیس کتابخانه و مدارس در بغداد و غیره به شمار می آمدند.

در خراسان بیش از تمام ممالک اسلامی دارای مدرسه و کتابخانه بود و از آن روی به دیار علم و ادب معروف گشت با این وصف اطلاعات مهمی از کتابخانه های خراسان در دست نیست .

فقط یاقوت حموی می گوید:

در سال 616 هجری کتابخانه عمومی دیدم که مانند آن در هیچ جای دنیا یافت نمی شد . کتبهای بسیاری در آنجا بود و تنها در یکی از آن کتابخانه ها دوازده هزار جلد کتاب موجود بود. یاقوت حموی در پایان می گوید:من معلومات خود را از آن کتابها اقتباس کردم.

در دوران تمدن اسلامی دانشمندان، علوم و دانستنیهای خود را به صورت کتاب در اختیار بشر قراردادند . کتابهایی که در آن زمان درهای جدیدی را برروی مجهولات بشر باز کرد و تا قرنها در دنیا این کتابها صاحب نام بودند.

در کتاب (مسلمانان در بستر تاریخ ) تألیف یعقوب جعفری در رابطه با کتبی که در علم پزشکی بدست مسلمانان نوشته شده آمده است:

کتابهایی که پزشکان مسلمان درباره طب و همچنین داروسازی نوشته اند بسیار زیاد است . و ما اینک جهت تتمیم فایده اسامی بعضی از کتب پزشکی ر ا که منبع طب سنتی اسلامی بوده و اروپائیان با ترجمه بسیاری از آنها به زبانهای خود بهره های فراوان برده اند نام می بریم و هرگز قصد استقصاء نداریم و این اسامی را با نگاهی گذارا به بعضی از منابع استخراج کردیم.

المرشد، زکریای رازی – المدخل الی الطب، زکریای راز ی –الادویه المف رده ، اب والصلت -الادویه المفرده ، غافقی - الارجوزه فی الطب، ابن سین ا-ذخیره ، ثابت بن قره -تذکره الکحالین ، علی بن عیسی- الطب الکبیر، فخررازی -تحفۀ الحکماء محمودبن الیاسی – التحفه اسعدیه، قطب الدین شهرازی – المنتخب فی علاج العین، عماربن علی موصلی –الجامع للعجب العجاب، داود انظالی –شرح ادویه مفرده ، ابن جلجل - التقریب لمن عجزالتألیف، ابوالقاسم الزهراوی - التسیر من المداوه و التدبیر، عبدالملک اندلسی - الکلیات فی الطب، ابن رشد اندلسی –الفصول فی الطب، موسی بن میمون -الابنیه عن حقایق الادویه، موفق الدین هرو ی –الجامع فی الادیوه المفرده، ابن البیطاراند لسی –ذخیره خوارزمشاهی، شرف الدین جرجانی - تقویم الصحه ، ابن بطلان – ابن بصل بغدادی – شفاءالاسقام، خضربن علی بن خطاب- تحفه حکیم مؤمن ، محمد مؤمن تنکابنی.

همچنین از جمله مورخینی که کتابهای مهمنی را در تاریخ نوشته اند افراد ذیل هستند:

محمدبن جزیر طبری مؤلف تاریخ الرسل و الامم والملوک –ابوالحسن مسعودی ، مولف کتاب مروج الذهب والتنبیه والاشرف - حمزه اصفهانی ، مؤلف کتاب سنی ملوک الارض - ابن اثیر،مؤلف الکامل فی التاریخ - ابن خلدون ، مؤلف تاریخ ابن خلدون -ابوزید بلخی ، مؤلف ال بدء والتاریخ - ابو حنیفه دینوری ، مؤلف الاخبار الطوال –ابولفداء مؤلف المختصرفی اخبار البشر - ابوریحان بیرونی ، مؤلف آثار الباقیه – ابن خلکان ، مؤلف وفیات الاعیان –جلال الدین سیوطی ، مؤلف تاریخ الخلفاء - ابو عبدالله جهشیاری ، مؤلف الوزراء والکتاب - احمد قلقشندی ، مؤلف صبح الاعشی – تقی الدین مقریزی ، مؤلف الخطط والسلوک لمعرفه دول الملوک -شهاب الدین یاقوت رومی ، مؤلف معجم البلدان و معجم الادباء.

و بسیاری دیگر از مورخان مسلمان که در طول چهارده قرن آمدند و آثار تاریخی بسیاری را نگاشتند که ا حد شمارش بیرون است و به گفته جرجی زیدان:

((مسلمانان در تاریخ کتابهای بیشماری را نوشته اند بگونه ای که پیش از عصر حاضر هیچ ملتی در تاریخ نگاری به پای مسلمانان نیم رسند . کتابهای تاریخی که اسم آنها تنها در کتاب کشف الظنون حاجی خلیفه آمده است ، از 1300 کتاب متجاوز است.))

جرجی زیدان در کتاب تاریخ تمدن اسلام به بعضی از مؤلفین بزرگ اسلام اشاره کرده است او می نویسد:

از مؤلفین معتبر اسلامی یکی ابو عبیده است که دویست جلد تألیف داشته است و تألیفات ابن خرم به چهار صد جلد و تألیفات کندی به دویست و سی و یک جلد و تألیفات قاضی فاضل به صد جلد بالغ شده است و غالبا دانشمندان اسلام مانند : رازی ، سیوطی و ابن سینا در موضوعهای مختلف کتاب می نوشته اند.

تألیفات عبدالملک بن حبیب دانشمند نامی اندلسی به هزار به هزار رسیده بود و همین که تألیفات جمال الدین الحافظ را با روزهای عمرش تطبیق کردند به طور متوسط روزی ن ه دفتر نوشته بود و نکته مهمتر آنکه غالب این تألیفات در چندین مجلد بوده است. مثلا کتاب مراه الزمان سبط ابن الجوزی چهل جلد و تاریخ دمشق ابن عساکر هشتاد و تاریخ خطیب بغدادی چهارده جلد و کتاب اغانی بیست جلد و تاریخ ابن اثیر دوازده جلد و کتاب گیاه شناسی ابو حنیفه دینوری شصت جلد می شده است . و مجلدات مزبور کوچک بوده است . مثلا مجلدات اعانی و ابن اثیر به طور متوسط جلدی دویست صفحه یا بیشتر می شود ولی معمولا هر ده ورق را یک جلد حساب می کنند.

شیوه مؤلفین اسلامی بر آن بود ه که علاوه بر موضوع کتاب مطالب متناسب علمی دیگر نیز در طی آن تألیف می نگاشتند مثلا فرهنگ یاقوت حموی اساسش بر علم جغرافیا است . اما شرح حال بسیاری از دانشمندان و ادبای اسلامی بمناسبت مقام در طی جغرافیا ذکر شده است . کتاب اغانی گرچه راجع به غناء صحبت یم دارد اما مطالب میهمی از تاریخ و اشعار عرب در جاهلیت و صدر اسلام نیز در آن مندرج است ، کتاب عقد الفرید اساسش درباره ادبیات است ولی از شعر و عروض و اخلاق و تاریخ و غیره نیز مطالب سودمندی نوشته است و همین قسم سایر کتابهایی که د تاریخ و شرح حال نوشته اند دارای مطالب متنوع می باشد.

کتاب قانون ابن سینا فرهنگ جامعی است که از کلیه مباحث مهم طبی مانند تشریح و حیوانشناسی و معالجه و تشخیص اماض و داروسازی و گیاه شناسی و غیره گفتگو می دارد . و در کتاب طب رازی نیز همان قسم از هر جهت جامع است . گاه هم کتابی طب رازی نیز همان قسم از هر جهت جامع است .

گاه هم کتابی در موضوع معین و مشخصی تألیف شده و مطالب دیگری که با موضوع کتاب ارتباط نداشته در آن کتاب مندرج است مانند حیوۀ الحیوان دمیری که موضوعش حیوانشناسی است ولی از تاریخ و ادبیات و اخلاق و طزب و دارو شناسی و گیاه شناس نیز گفتگو می دارد . کتاب کشکول در ادبیات و پند و اندرز تألیف شده ولی مقالات مفصلی از جبر و هندسه و منطق و نجوم و فلسفه و تاریخ و لاهوت و فقه و حدیث و غیره در طی کتاب دیده می شود.

 

تمدن اسلامی و پزشکی

 

در دوران تمدن اسلامی پزشکی نیز به اوج شکوفایی خود رسید و پزشکان نامی و مشهوری پا به صحنه طبابت گذاشتند و پزشکی را از حداقل به جایی رساندند که کتب پزشکانی مثل بو علی سینا تا اواسط قرن 17 میلادی مورد اعتماد اغلب دانشگاههای اروپا بود و پایه گذاری پزشکی نوین را همان آثار و دستاوردهای پزشکان مسلمان می دانند.

عبدالله نعمه در کتاب فلاسفه شیعه در این رابطه می نویسد:

((کتاب قانو ن بو علی سینا که هر آنچه مورد احتیاج طبیب هست در آن آمده مهمترین مرجع طب در قرون وسطی بود و در مدارس شرق و غرب تدریس می شد . ترجمه لاتینی آن 15 مرتبه میان سالهای 1473 و 1505 میلادی چاپ شد و تا اواسط قرن 17 میلادی مورد اعتماد اغلب دانشگاههای اروپا بود.))

زکریای رازی به عنوان پدر طب عرب یا جالینوس عرب کتابهای زیدی در طب نوشته از جمله کتاب الحاوی _ الطب المنصوری – کتاب الاسرار فی الکیمیاء که اعجاب پزشکان غرب را برانگیخته و به زبانهای متعدد لاتین و غیره ترجمه شده و کتاب الجوری و الحصبه تاکنون بیش از چ هل بار به ز بان انگلیسی چاپ شده است.

خانم دکتر هونکه در کتاب فرهنگ اسلام در اروپا می گوید:

((در دانشگاههای توبینگن و فرانکفورت ئودر، هنوز تا قرن هجدهم میلادی آثار ابن سینا و رازی جزو برنامه اصلی بودند . بالاخره پس ا آنکه کشورهای اسلامی مورد غضب اروپائیان قرار گرفتند، تأثیر عمیق نوشته هایشان بخصوص درباره معالجات چشم باز هم تا قرن هیجدهم ادامه داشت . بسیاری از تجربیات پر ارزش و کشفیات و اختراعاتشان گرچ از آنها کسی نام نمی برد ولی خواهی نخواهی جزو غیر قابل تفکیک علوم پزشکی بین المللی شده اند امروزه چه کسی اینان را می شناسد ؟ چه کسی میداند که طب اسلامی از زمانیکه به وسیله کنستانتین به سرزمین اروپا آورده شد چه تأثیرات بزرگ و تعیین کننده ای در اروپا به جای گذاشت؟ از نقش عظیمی که اسلام در رشد و شکوفائی طب ما داشت چه کسی مطلع است؟))

همچنین می نویسد:

(نام مسلمانان در جهان علمی ارو پای آن زمان چنان خریدار داشت که عده ای از پزشکان شمال ایتالیا برای اینکه کتاب طبی شان بیشتر مورد توجه دانشمندان قرار گیرد آنرا ماسویه جدید بغدادی معرفی کردند و چنین ادعا کردند که این نویسنده شاگرد ابن سینای معروف بوده است).

یکی از شیمی دانهای گمنام قرن سیز دهم میلادی در اروپا موفقیتی بزرگ و غیر طبیعی بدست آورد . بدینوسیله که اثر مهمش را که نشانه آشنائی کامل با علوم مسلمانان بود بنام شیمی دان معروف جابر و به اصطلاح بقراط علم شیمی ارائه داد . بدین تربیب طبیعی بود که خواندن یک چنین کتابی برای جهان علمی اروپا لازم بود.

یک زمانی در اروپا حمام را جزء خرافات معرفی می کردند ولی در همان زمان مسلمین از نظر بهداشت در بالاترین سطح قرار داشتند.

خانم دکتر هونکه می نویسد:

((زنهای اروپایی پودر زدن را که قبلا با آن نا آشنا بودند از مسلمانان آموختند . مشرق زمین این ماده خوشبو ر ا ساخته و طریقه تهیه اش را در اختیار اروپا گذاشت و مردهای اروپائی هم از آن به بعد به تقلید از رهبر مسلمین ، صورتهایشان را به وسیله ریش گذاشتن زینت می کردند . حمام و شستشوی بدن از چیزهای خاصی است که بوسیله مسلمین به اروپائیان آموخته شد)).

در دوران تمدن اسلامی در اروپا طاعون را مرگ سیاه لقب داده و کار خدا می دانستند و از مقابله با آن عاجز بودند ولی طبیبان مسلمان راه مبارزه با آن را به بشر آموختند در کتاب تاریخ عرب آمده است:

(ابن خطیب ، طبیبی بود که به مقام وزارت رسید . از قرن چهاردهم میلادی که مرگ سیاه اروپا را درو می کرد و مسیحیان حیرت زده طاعون را کار خدا می دانستند این طبیب مسلمان ضمن رساله ای فرضیه مسری بودن طاعون را ثابت کرد و چنین نوشت : اگر گویند چگونه ادعای سرایت این زاید را قبول کرد در صورتیکه شرع آنرا رد کرده است گوئیم : وجود سرایت به تجربه و استقراء و حس و مشاهده و خبرهای متواتر ثابت شده و مایه های برهان همین است و هر که بخواهد بداند این نکته را در می یابد که نزدیکی به بیمار موجب هلاکت و دوری از او موجب سلامت است . و باید دانست که به سبب لباس یا ظرف یا حتی گوشواره ای مرض به خانه یا محله ای می رود).

ویل دورانت در کتاب تاریخ تمدن درباره بزرگترین اطباء عالم می نویسد:

((در این دوران نیز مثل دوران ماقبلش بزرگترین طبیبان آسیا و آفریقا و اروپا از میان مسلمین برخاستند . مهمترین عرضه تخصصی این طبیبان بیماریهای چشمی بود . شاید از آن روز که این گونه امراض در دیار خاور ن زدیک فراوان بود و در آنجا مثل جاهای دیگر مردم پولهای گزاف برای علاج و خیلی کم برای پیشگیری خرج می کردند . چشم پزشکان آب آوردگی چشم یا آب مروارید را عمل می کردند)).

ابن البیطار در کتاب تاریخ طب گیاهی را نوشت و در آن هزار و چهار صد نوع گیاه و غذا و دارو ذکر کرده که سیصد نوع آن قبلا ناشناخته بود . او ترکیبات شیمیایی و قدرت شقابخشی آنها را معین کرد و ملاحظات دقیقی درباره کیقیت استعمال آنها به قلم آورد.

گوستاولو بون در کتاب تمدن اسلام و عرب می نویسد:

مشهورترین جراح مسلمان ابوالقاسم قرطبی است که در سال 1107 میلادی وفات یافته و او کسی است که بسیاری از آلات جراحی را اختراع کرده و شکل آنها را در کتاب خود ترسیم کرده است . و هم او بود که کیفیت آب کردن سنگ کلیه را توصیف کرده و نابجا آنرا جزء اختراعات جدید می دانند.

تا قرن پانزدهم ابوالقاسم در اروپا معروف نبود . و در این قرن بود که شهرتش در آنجا پیچید فیزیولوژی دان معروف (هالر) درباره او می گوید:

تمام جاحانی که پس از قرن چهار دهم میلادی آمدند از روی کتابهای ابوالقاسم استفاده می نمودند. کتاب مبسوطی که او درباره جراحی تألیف کرده مشتمل بر سه باب است . باب اول درباره سوزاندن و داغ کردن باب دوم راجع به عملیاتی است که محتاج به چاقوی جراحی بوده و هم چنین درباره جراحی دندان ، چشم ، فتق ، زایمانهای غیر طبیعی ، بیرون آوردن سنگ کلیه بحث می نمایند. باب سوم درباب شکسته بندی و جا انداختن استخوانها است . و با اینکه در تقسیم بندی دقت کامل شده ولی دستورات عمل او بی نهایت دقیق و محکم است. اولین چاپس که از ترجمه لاتینی کتاب ابوالقاسم شد در سال 1497 مسلادی بود و چاپ اخیر آن همین تازگیها یعنی 1812 بوده است . با ظهور این دانشمندان بزرگ در علم طب آنان به کشفیات مهمی نائل آمدند.

خانم دکتر هونکه می نویسد:

علی بن عباسی اولین کسی است که حرکات رحم را کشف کرده که در اثر انقباض جفت را بیرون یم فشارد او همچنین درباره زخم گردنه رحم و سرطان نوشته هائی بجا گذشته است. او هزار سال جلوتر از داروین از اصل انواع و ظهور آنها در اثر تغییرات ضروری به تناسب زیست و مطابقت دادن خود با شرایط زندگی صحبت می کند.

ابن سینا نظریه پیشینیان را در مورد بیماریهای استخوان رد کرده می نویسد : استخوانها هم می توانند ملتهب شده و سلامتی شان را از دست بدهند . در حالیکه قبلا معتقد بودند که بافتهای شل مانند مغز و بافتهای سفت مانند استخوان التها ب ناپذیرند . او اولین کسی بود که اختلاف بین بیماری واگیری التهاب کیسه مغز و دیگر بیماریهای واگیری کیسه مغزی را شرح داده و اولین دستور معاینه تجزیه ای برای تشخیص امراض التهاب غیر واگیری کیسه مغز و مننژیت را از یکدیگر داد و این را چنان واضح و کامل نشان داد که ما امروز تقریبا بهتر از او نمی توانیم شرح بدهیم.

به این ترتیب امراض شناسی در تمدن اسلامی به فاصله زیادی از یونان قدیم و جالینوس جلو افتاد.

زکریای رازی بینش علمی را به غرب آموخت نوشته های او درباره سرخک و آبله با دقت کافی و برای اولین بار سیر کامل بیماری را ترسیم می کند . به طوریکه حتی پزشکان قرن هیجدهم آنرا یکی از بهترین آثار مربوط به آن موضوع می نامند. رازی نقرس را از رماتیسم جدا می دانست.

ابن سینا اولین و بهترین طریق تجزیه برای تشخیص امراض سینه پهلو التهاب ریه دمل کبد را در اختیار ما گذاشت او علائم بیما ریهای روده درد و درد کلیه را جدای از همدیگر تشریح کرده است . فلج عضلات صورت را از روی علت موضعی و علت مرکزی جداگانه بیان کرده است. در حالیکه در دوران تمدن اسلامی در اروپا پزشکان جایگاهی نداشتند و معمولا برای درمان به دعا و جنبل متوسل می شدند در کشورهای اسلامی اطباء روز بروز بیشتر و متخصص بر می شدند.

ویل دورانت در این رابطه می نویسد :تنها در بغداد به سال هشتصد و شصت طبیب رسمی بود . حق ویزیت طبیبان به نسبت تقربشان به دربار خلفاء فزونی می گرفت.

کنیزی فلج هستریک داشت و طبیب خلیفه او را احضار و چنان کرد که می خواهد در مقابل حاضرین لباس از تن او در آورد کنیز تقلا می کرد که لباسهای خود را حفظ کند که بر اثر این تقلا فلج او برطرف شد . پس از او در قلمرو شرقی اسلام تعد ادی طبیب معروف به دنبال هم آمدند که از ان جمله یوحنا پس ماسویه را یاد کنیم که تشریح را در پیکر میمون مطالعه می کرد. همچنین حنین ابن اسحاق مترجم معروف و مؤلف کتاب العشر مقالات فیالعین که قدیم ترین کتاب درسی منظم چشم پزشکی است و علی بن عیسی بزرگترین چشم پزشک اسلام که کتاب تذکره الکحالین وی تا قرن هجدهم در اروپا تدریس می شد قابل ذکرند.

خانم دکتر هونکه درباره کشفیات و کارهای بهترین جراح مسلمان یعنی ابوالقاسم اندلس می نویسد:

یک جراح اندلسی بنام الوالقاسم متولد 1013 میلادی با شرح امراض خون که مکررا در خانواده ای ملاحظه کرده بود به پیشرفت طب کمک کرد . همین پزشک به بررسی رما تیسم مفاصل و سل ستون فقرات پرداخته بود یعنی هفتصد سال قبل از پرسیفال پت انگلیسی که بالاخره این مرض اخیرا بنام بیماری پت نامیده شد.

بوالقاسم نه تنها تغییرات فراوانی در جاحیهای عمومی داد بلکه در مو رد سوزاندن زخمها خوردن سنگ مثانه در داخل مثانه شکافتن و تشریح جسد انسان و حیوان برای کشف و شناختن علمی پیشرفتهائی را سبب شد.

او با روشها و وسائل طبی جدید به پیشبرد مداوای امراض زنانه کمک کرد . او کمکها و جراحیهای زایمانی را برای حالات مختلف زایشهای غیر طبیع ی که ابتداء دست یا زانو یا پاهی نوزاد از شکم مادر خارج می شوند ابداع کرد هنچنین در حالاتیکه نوزاد با سر خارج شده و یا از پهلو ی چپ یا راست و یا اینکه طاق باز بیرون می آید کشف کرد.

همچنین از اوست آنچه امروزه بنام پزشک آلمانی و الشر اهل شهر اشتوتگارت نامیده می شود ، و این روش زایمان و الشر که زائو را در بعضی موارد برای کمک به وضع حمل آویزان می کنند.

او طریقه جراحی فرج (برای زایمان ) را یاد می دهد . آئینه ای اختراع می کند که بوسیله آن اعضاء تناسلی زن را می توان از داخل دید و دستگاهی که بوسیله ان فرج را باز می کنن د که بعدها یکی از وسایل بسیار ضروری مامائی می شود.

او طریقه معالجه نقصهای ساختمان دهان و فک را یاد می دهد . او برای بیرون آوردن پلیپ چنگک بکار می برد . او برای جراحی نای، برش عمودی می داد و نوکر خودش را به همین طریق با موفقیت جراحی کرد و آنچه معروفیت جراح زا نوی (آمبروازپار ) بدان استوار است که می گویند در سال 1552 میلادی برای اولین بار به بستن بزرگ رگهای خونی مبادرت کرده است، ششصد سال قبل از این همان ابوالقاسم این را تعلیم می داد. و بدان وسیله قطع دست و پا ، علمی تر انجام می گرفته است. ابوالقاسم به محصلینی که جراحی می آموختند سه نوع دوختن را برای دوختن شکم یاد می داد . او یک نوع دوخت دیگری هم که دو سوزن را به یک یک نخ می کنند و همچنین دوختن بانخی که از روده گربه می سازند برای دوختن محل جراحی و به طور کلی جراحی آن بخش از بدن که زیر ناف قرار دارد توصیه می کند که لگن خاصره و پاها را قدری بالاتر از سطح سینه قراردهند.

از ابوالقاسم مقدار زیادی نقشه وسایل جراحی به جای ماند که بدست تقریبا خالی جراحان چشم ، دندان پزشکها، و شکسته بندهای اروپائی افتاد که واقعا بدانها نیازمند بودند.

پزشکان مسلمان حتی در روانشناسی به دست آورد هایی نائل آمدند . خانم دکتر هونکه در این رابطه می نویسد:

روانشناسی پزشکی در نزد دانشمندان اسلامی حتی در موارد بیماریهای جسمی نقش مهمی بازی می کرده است.

نوشته هائی که معالجات روانی آنان هستند، خود بخشی را تشکیل می دهند ، فیزیک دانی بزرگ بنام ابن الهیثم که در ابتدای تحصیل به علم طب پرداخته بود کتابی نوشته است بنام (تأثیر موزیک بر روی انسان و حیوان ) . ابن سینا خواستار آن بود که با امکانات پزشکی معالجات داروئی تأیید شود تا اینکه قدرت دفاع داخلی بدن در مقابل مرض بالا رود . و بدینوسیله روش طبی تکامل یابد . و او می ن ویسد: ما باید در نظر داشته باشیم که موفقیت آمیز ترین روش معالجه بیما ر آنست که نیروهای فکری و ذهنی بیمار را نیز در مبارزه بر علیه بیماری تقویت و تهییج کنیم . محیط بیمار را با صفا و باروح و با موسیقی مطبوع ترتیب دهیم و امکان همنشینی با کسانی که به آنان علاقه مند است را برایش فراهم کنیم.

در قرون مختلف نامهای پزشکان اسلامی در سراسر اروپا با احترام برده می شود و نامهای بوعلی سینا و زکریای رازی و ابن زهر و غیره در آن زمان مثل نامهای گالیله و نیوتوت و انیشتین و بقراط برای اروپائیان موجب مباهات بود.

در این رابطه ویل دورانت می نویسد:

پزشکان مهم اروپا در قرن پانزدهم میلادی بیش از همه ، همان اسلامیستها بودند که برای آنان ابن سینا ، ابن زهر ، علی بن عباس و ابو القاسم ، همه چیز محسوب می شدند. و در همین زمان است که بغتتا تحولات هشیارانه ای در طرز فکر کارهای طبی اروپا مسل ظ می شود . یک نفر تحمل این زحمت را کرده است تا میزان تأثیر نفوذ دانشمندان اسلامی و یونانیان را در اوائل کار طب تجربی در اروپا به شکل آماری تعیین کند . او برای این کار کتاب طب (گراف فرازی داگردو) را انتخاب کرد . نویسنده این کتاب پروفسوری است ، از شهر (پاویا) و آزمایشات خود را در این کتاب زبده به شکل علمی ارائه داده است . این کتاب شرح کتاب جدید المنصوری توشته زکریای رازی است. مضافا اینکه این کتاب ، اولین کتاب چاپ شده پزشکی در سال 1469 میلادی است . در این کتاب پروفسور بیش از سه هزار بار از ابن سینا نام برده است و از زکریای رازی و جالینوس هزار بار و از بقراط یکصد وچهل بار.

خانم دکتر هونکه می نویسد:

در همان زمان که در ممالک اسلامی پزشکان با معلومات عالی شان بر بالین بیمار ایستاده و درباره ویروسها بحث می کردند در اروپا پزشک چیزی نبود جز یک دعا خوان از روی کتابهای دست وری و یا وکیلی بود برای دفاع از ادعاهای کهنه چهار مایع صفرا ، زرد آب ع بلغم و خون و یا سردی و گرمی مزاج.

 



مطالب مرتبط
غذاهای محلی استان تهران؛ پایتخت ایران
۱۳۹۵ يکشنبه ۴ مهر
غذاهای محلی استان تهران؛ پایتخت ایران
در این سری مجموعه مطالب خوشمزه قصد کرده ایم غذاهای محلی و معروف هر استان را به تفکیک به شما معرفی کرده و آموزش دهیم. امروز با غذاهای محلی استان تهرا...
کیک تولد اوباما برای دستیار ایرانی اش
۱۳۹۵ جمعه ۱۲ شهريور
کیک تولد اوباما برای دستیار ایرانی اش
وزارت خارجه آمریکا عکسی منتشر کرده است که در ان اوباما برای تولد دستیار شخصی اش "فریال گواشیری" کیکی تهیه کرده است. فریال، شهروند ایرانی - آمریکایی ...
5 جاذبه گردشگری بی نظیر در 5 شهر ایران!
۱۳۹۵ پنج شنبه ۱۱ شهريور
5 جاذبه گردشگری بی نظیر در 5 شهر ایران!
در تب و تاب روزهای گرم شهریورماه هیچ چیزی مانند سفرهای کوتاه به جاهای خنک و دیدنی نمی‌تواند روزهای بلند تابستان را برای‌مان تعدیل کند.در این میان بس...
پست جنجالی ماریا شاراپووا ورزشکار معروف درباره ته چین ایرانی در اینستاگرام!
۱۳۹۵ پنج شنبه ۲۱ مرداد
پست جنجالی ماریا شاراپووا ورزشکار معروف درباره ته چین ایرانی در اینستا...
ماریا شاراپووا یکی از ثروتمندترین زنان جهان ، سلفی های متعددی را در صفحات اجتماعی منتشر کرده است که همین او را ملقب به یکی از چهره های سلفی باز کرده ...
نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha