نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ جمعه ۱۹ آذر
اِجُّمعَة ٩ ربيع الاول ١٤٣٨
Friday, December 09, 2016
کد : 669-43814      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ دوشنبه ۸ ارديبهشت   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ دوشنبه ۸ ارديبهشت    تعداد بازدید : 267

نگاهی به فرهنگ نامگذاری عرب های خوزستان

نگاهی به فرهنگ نامگذاری عرب های خوزستان «از هلال واصبیحه تا فریال و راشن» قاسم منصور آل کثیر


نام، بخشی از هویت فرد است. پس نام و نام خانوادگی نشان دهنده هویت فردی، خانوادگی، قومی و فرهنگی صاحب نام است و به همین دلیل یک شخص عرب، نامش نشانگر قومیت و فرهنگ ایرانی عربی او است.

تاریخ نام و نامگذاری بسیار قدمت دارد،بطوری که مورخان در تاریخ دقیق آن با شک و شبیه سخن رانده اند. از وقتی كه تاریخ مكتوب شروع شده و حتی پیش از آن وقتی كه تاریخ شفاهی در جهان وجود داشته است، انسانها نام داشته اند. نام‌گذاری روی افراد به دوران‌های اولیه زندگی بشر بر‌می‌گردد. این نظریه هم مورد پذیرش است که اولین کلماتی که توسط انسان بیان شده، نام هایی بوده است که انسان بر روی افراد و حیوانات و اشیا می‌گذاشت. لذا چنین به نظر می‌رسد که نام‌گذاری لازمه زندگی اجتماعی بشر است. نامی که برای کودک انتخاب می‌شود می‌تواند شخصیت فردی و اجتماعی او را تحت تأثیر قرار دهد....


در ابتدا نام ها از اسامی اشیاء خارجی و بعد از صفت ها اقتباس می شد سپس اسامی تركیبی رواج یافتند. با پیدایش ادیان الهی ، نام گذاری كودكان هم سمت و سوی تازه ای گرفتند. با شروع مهاجرت اقوام مختلف، اسامی هم عرصه های جدید جغرافیایی را درنوردیدند.

با نگاهی به گستره‌ی مرزهای فرهنگی ایران، در این جغرافیای فرهنگی خوش نقش  گستره‌ی زندگی اقوام گوناگونی را می‌یابیم که از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب این کشور پراکنده شده‌اند و هر یک با زبان و فرهنگ خاص خود می زیند. اما آنچه باید بر آن تأکید نمود این است که جدای از اشتراکات فرهنگی که بین اقوام مختلف وجود دارد قدر مسلم آن است که هر قومی علاقه دارد که میراث فرهنگی هزاران ساله‌ی خود را حفظ کرده و به نسل‌های بعد انتقال دهد، لذا علاقه به حفظ زبان، اسامی و میراث فرهنگی اقوام هیچ‌گونه تناقضی با دو وجه ایرانی و عربی بودن آنها ندارد.

نام ها در اقوام یکی از عناصر مرکزی هویت به شمار می روند به همین روی از جانب آنان دارای اهمیت می باشند. نکته مهمی که باید مورد توجه بیشتر قرار بگیرد آن است که  به دلیل وسعت و کثرت اسامی در فرهنگ عربی، برخی از این نام ها در فهرست ثبت احوال وجود ندارند که این موضوع دل برخی از هموطنان عرب را رنجانده، اما می توان با استفاده از برخی راهکارها و ابزارها این سوء تفاهمات را به بهترین گونه حل نمود.

تاریخچه به صورت منسجم در جهان مربوط به قرن 19 میلادی است و در ایران قانون ثبت احوال در آذرماه 1297هجری شمسی به تصویب رسید و در تاریخ سوم دی ماه همان سال، نخستین شناسنامه برای دختری به نام فاطمه ایرانی صادرشد. که همین نام فاطمه  نشان دهنده ی ارتباط فرهنگی عمیق بین فرهنگ فارسی و عربی است.

در ایران باستان، بسیاری از نام های پسرانبه دلیل اهمیت حیوان در زندگیاز نام هایی که بر انواع حیوانات گذاشته شده بود، گرفته می شد. مانند تهمورس (تهم به معنی نیرومند و اورس به معنی سگ) درفرهنگ عربی خوزستان نیز این چنین بود همچون شنیشل ( یکی از نام های شیر) و اسد که به معنای شیر است. و یا حیدره یا حیدر که باز هم معنی نوعی شیر را میدهد، " زیطه " (نوعی پرنده) برای مردان و "حمامه" نیز برای زنان استفاده می شد.

در فرهنگ عرب خوزستانی انتخاب از نام‌های نزدیکان وجود دارد. با نگاهی به شجره نامه ، تکرار برخی اسامی را در بین نسل حال و گذشته ی آنان می بینیم. برای مثال در بعضی خانواده‌ها نام فرزند با گرفتن از نام مادر، پدر یا هر دو انتخاب می‌شود، دلیل آن علاقه به پدر و مادر می باشد. برخی نیز علاقمندند که فرزندانشان نام‌های هم‌آوا یا هم‌معنا داشته باشند و یا اینکه ابتدا و یا انتهای  نام همه فرزندانشان، یک حرف مشخص باشد یا به یک حرف واحد ختم شود. در دهه های گذشته مثلا  نام های غضبان، مزبان و ابنیان از این نوع بودند. جالب است که بدانیمنامگذاری كودك تازه متولد شده به اسم پدر و مادر یا پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها در فرهنگ آمریكایی‌ها و اروپایی‌ها نیز سنتی پذیرفته شده و قابل قبول است.


دوره های نامگذاری:

فرهنگ نام گذاری در بین عرب های خوزستان دوره های متفاوتی را پشت سر گذاشت، برای نمونه در دوره ای عرب های خوزستان نگاهی ناتورالیستی یا طبیعت گرایی نسبت به نامگذاری داشتند و نام هایی همچون مطر، کارون، قمر که در لهجه ی خوزستانی " گمر" تلفظ می شود، هلال، اصبیحه و دیگر اسامی اینچنینی را برای فرزندان خود انتخاب می کردند. البته این سبک نام گذاری تا کنون نیز دیده می شود. یکی از باورهای عرب در گذشته این بوده که فرشتگان مرگ تنها به سراغ افرادی با نام های نیک می روند و به همین روی برخی از آنان تصمیم به انتخاب نام هایی با معانی زشت می گرفتند، برای مثال میتوان به نام جگاره و یا زبالهو.. اشاره کرد، همچنین برای دوری گزیدن از چشم زخم نام هایی که از نظرشان شوم است همچون فرعون را نیز انتخاب می کردند.

در چند دهه ی گذشته به دلیل پر رنگ بودن شیخ مداری، هر چه به خانواده های شیوخ و سران قبایل نزدیک تر بشویم به اسامی ای که معنای بزرگ بودن و قدرت را دارند بر میخوریم. مثلا خانواده ای بوده که فرزندانی با نام های سلطان، شجاع، عظیم و عظیمه(نام دختر) داشته اند.

با نگاه به فرهنگ نامگذاری برخی دیگر از خانواده های عرب نیز متوجه فرهنگ اجتماعی آنان می شویم. برای نمونه خانواده ای که مهمان نوازی و خوش برخوردی را یکی از معیارهای مهم زندگی اجتماعی می دانند نام فرزندان خود را کریم یا چریم، حاتم، حنون و شنون و از این دست اسامی می گذاشتند.



تصغیر وتحبیب نام ها:

در فرهنگ نام گذاری عربی تصغیر و تحبیب اسامی نیز وجود دارد. تصغیر واژه ها یکی از صیغه های صرف زبان عربی است که عمده ترین صیغه کوچک نمایی بر وزن فعیل است که تصغیر اسامی سه حرفی به شمار می رود مثل حمید که مصغر آن می شود احمید و فرح را افریحه و شمس را اشمیسه. برخی خانواده ها علاقه و محبت خود را نسبت به فرزند یا هر فرد دیگر را با روش تحبیب کردن نام آن شخص اظهار می کردند. در واقع نام آن شخص را درحالت تحبیب به کار می برند که نوعی محبت و علاقه به آن شخص را نشان میدهد مثلا زهرا را زهور و فاطمه را فطوم و امیر را امور یا اموری می گویند.

در زبان عربی برخی از اسامی مذکر را تنها با اضافه کردن ه می توان مونث کرد و برای دختران بکار برد. مثلا قاسم را می توان به قسمه ، مجید را مجیده، علی را علیه و وحید را به وحیده تبدیل کرد.


نامگذاری در عصر جدید:

در حال حاظر عرب های خوزستان پس از گذر از دوره های مختلف در فرهنگ نام گذاری وارد مرحله ی جدید شده اند و میتوان آن را یک نوع تجدد در حوزه ی فرعنگ نام گذاری دانست. اکنون به نام هایی همچون تمنا، سنا، راشن، رانیا، هیام، دینا، مهنا، فریال، ظهور، ازل، غسان، میساء،  شیماء، وائل، ضیاء  و نظایر آن روی آورده اند که این تعدد اسامی جدید را بیشتر در بین نام های دختران شاهدیم. این رویکرد در فرایند انتخاب نام،  نگاهی مدرن در فرهنگ نام گذاری برای عرب های خوزستان تلقی می شود. این در حالی است که نوعی واپسگرایی را در انتخاب اسامی در بین اقوام غیر عرب  مجاور عرب ها می بینیم که شاید متاثر از تاریخ باشد. اما عرب ها در نام گامی به جلو داشته اند و این را میتوان ملهم و متاثی از اینترنت و دیگر رسانه ها دانست.

موارد دیگری نیز در فرهنگ نام گذاری وجود دارد که نیاز به تشریح مفصل دارند و در قالب مصاحبه  نمیگنجند و توضیح آنها ناقص می ماند.

در ارتباط با فرهنگ نام گذاری عرب خوزستان تا کنون تحقیق یا پژوهش آکادمیک را ندیدم و بهتر است که در این حوزه نیز پژوهش گران خوزستانی تحقیقاتی را انجام بدهند البته بیشتر از پژوهش گران عرب انتظار می رود که چنین اقداماتی را انجام بدهند زیرا احاطه کامل تری نسبت به دیگر افراد به فرهنگ بومی خود دارند.

نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha