نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ سه شنبه ۱۶ آذر
اِثَّلاثا ٦ ربيع الاول ١٤٣٨
Tuesday, December 06, 2016
کد : 669-39012      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ چهارشنبه ۲۷ فروردين   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ چهارشنبه ۲۷ فروردين    تعداد بازدید : 54

تناسب و ارتباط ميان سوره های قرآن (2)

سورۀ نبأ شامل اثبات قدرت بر برانگيختن مردگان است كه در سورۀ پيشين ياد شده و كافران آن را تكذيب مي كردند.

2. چه در اين سوره و چه در سورۀ قبلي سرزنش و كوبيدن تكذيب كنندگان وجود دارد؛

در آنجا گفته شد: «ألم نخلقكم من ماء مهين» (مرسلات/20) و اينجا گفته مي شود:

«ألم نجعل الأرض مهاداً» (نبأ/6) 

3. در هر دو سوره توصيف بهشت و جهنم و نعمتهاي پرهيزكاران و عذابهاي منكران وجود دارد. 

4. در اين سوره تفصيل آنچه در سورۀ پيشين از يوم الفصل گفته شد آمده است؛

در آنجا مي گويد: «لأي يوم أجّلت. ليوم الفصل. و ما أدراك ما يوم الفصل» (مرسلات/14 ـ 12) و اينجا مي گويد:

«إنّ يوم الفصل كان ميقاتاً» (نبأ/17) تا به آخر سوره.»7

چنان كه ملاحظه شد در نمونه هاي يادشده جهات گوناگوني در تناسبهاي مضموني ميان دو سوره وجود داشت

كه از جهات بارز آن تكميل گري سوره دوم نسبت به سورۀ پيشين و تفصيل برخي مطالب مجمل آن بود. سيوطي تفصيل اين اجمال را به صورت قاعده اي فراگير در روابط ميان سوره ها چنين مي نگارد.

«قاعده اي كه قرآن بر آن پايه ريزي شده آن است كه هر سوره تفصيل و شرح و بسط مطالب فشرده و اجمالي سوره پيش از آن است. در نزد من اين مسأله در بيشتر سوره هاي قرآن، خواه طولاني و خواه كوتاه، ثابت شده است.»8

گاه ممكن است اين تناسب به صورت تقابل ميان دو سوره باشد، همان گونه كه در سورۀ «ماعون» چهار صفت ذكر شده

كه در سورۀ «كوثر» نقيض آنها آمده است؛ در سورۀ ماعون خداوند منافقان را به چهار صفت توصيف مي كند:

بخل، ترك نماز، ريا در نماز و منع از زكات. سپس در سورۀ كوثر كه پس از آن آمده، در مقابل بخل مي گويد: «انّا اعطيناك الكوثر»، و در مقابل ترك نماز مي گويد:

«فصلّ» يعني بر آن پايدار باش، و در برابر ريا مي گويد «لربّك» يعني براي رضاي پروردگارت نه كس ديگر، و در برابر ماعون مي گويد:

«وانحر» يعني قرباني كن و گوشت آن را صدقه بده. و به اين ترتيب مناسبتي شگرف ميان اين دو سوره برقرار شده است.9 

2. ارتباط آغاز سوره با پايان سورۀ پيشين

افزون بر پيوند كلي كه در مضمون دو سوره ممكن است وجود داشته باشد

گاه آغاز يك سوره با پايان سورۀ پيشين همانندي دارد و حلقۀ اتصال نزديكي دو سوره را به هم مرتبط مي كند.

به گفتۀ ابوزيد اين علاقۀ خاص به پيوند اسلوبي و لغوي نزديك تر است، درحالي كه علاقه هاي ديگر كلي، پيوند در مضمون و محتوا مي باشند.10

زركشي مي نويسد:

«زماني كه به آغاز هر سوره بنگري در مي يابي كه مناسبتي كامل با پايان سورۀ پيشين ازخود دارد.اين مناسبت گاهي نهان و گاه آشكار است.»11

از جمله در بخش پاياني سورۀ فاتحه اين گونه دعا مي شود كه: «اهدنا الصراط المستقيم» و در آغاز سوره بقره آمده است:

«ألم ذلك الكتاب لاريب فيه هدي للمتّقين» گويا در آغاز سوره بقره به اين دعا پاسخ داده مي شود كه آن صراط مستقيمي كه درخواست كرده بوديد همان راهي است كه اين قرآن ترسيم مي كند.

در پايان سورۀ «حج» اين عبارت وجود دارد «وافعلوا الخير لعلّكم تفلحون».

اين جمله در سورۀ «مؤمنون» كه پس از آن مي آيد گشوده مي شود و خصلتهاي موجب فلاح و رستگاري بيان مي گردند: «قد أفلح المؤمنون. الذين هم في صلاتهم خاشعون…»

گاه واژه يا موضوعي كه در انتهاي سوره اي آمده است در آغاز سورۀ بعد تكرار مي گردد؛

مثل آن كه سورۀ «طور» به اين آيه ختم شده است كه:

«و من الليل فسبّحه و إدبار النجوم» و سورۀ «نجم» با همان واژه آغاز مي گردد: «والنجم إذا هوي».

سورۀ «واقعه» با امر به تسبيح پايان مي يابد: «فسبّح باسم ربّك العظيم» و سورۀ «حديد» نيز با تسبيح آغاز مي گردد: «سبّح لله ما في السموات و الأرض».

سورۀ «جاثيه» با توحيد و ربوبيت خداوند پايان مي يابد و در آنجا مي آيد:

«وله الكبرياء في السموات و الأرض و هو العزيز الحكيم» و سورۀ «احقاف» نيز با توحيد و خالقيت خداوند آغاز مي شود.

«تنزيل الكتاب من الله العزيز الحكيم».

با استفاده از نصوصي از قرآن كه مي فرمايد:

«و قضي بينهم بالحقّ و قيل الحمد للّه ربّ العالمين» (زمر/75)

و «فقطع دابرالقوم الذين ظلموا و الحمد لله ربّ العالمين»(انعام/45)

ارتباطي كلي ميان داوري و حلّ و فصل امور و حمد خداوند متعال و نيز ميان هلاكت ستمكاران و حمد الهي مي توان يافت كه بر اساس آن، نوعي تناسب در برخي از سوره ها ظهور مي يابد.

در پايان سورۀ مائده خداوند در روز قيامت ميان عيسي بن مريم و قومش دربارۀ ادعاي الوهيت وي داوري مي نمايد و سپس سورۀ انعام با «الحمد لله» شروع مي شود.12

سوره فاطر نيز با «الحمدلله» آغاز مي شود كه مناسب با پايان سورۀ قبل آن؛

يعني سوره سبأ است كه مي فرمايد: «وحيل بينهم و بين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم من قبل إنّهم في شكّ مريب»(سبأ/54)

از ديگر سوره هايي كه آغاز يكي با پايان ديگري در ارتباط است سوره هاي «فيل» و «قريش» است، به گونه اي كه برخي آن دو را يك سوره به حساب آورده اند،

بنابراين وجه تعليلي كه در آغاز سورۀ «قريش» آمده است كه «لايلاف قريش. ايلافهم رحلة الشتاء و الصيف» متعلق به سورۀ «فيل» است؛

يعني نتيجه آنچه خداوند متعال نسبت به اصحاب فيل انجام داد كه «فجعلهم كعصف مأكول»، الفت دادن قريش و تأمين سفرهاي تجاري آنان بود،

و به گفتۀ اخفش، اتصال آغاز سورۀ قريش با سوره فيل از باب «فالتقطه آل فرعون ليكون لهم عدوّاً و حزناً» (قصص/8) مي باشد؛

يعني اين لام، لام عاقبت است و متعلق به سورۀ گذشته مي باشد.13 البته تفسير ديگري نيز وجود دارد كه اين لام را متعلق به آيات خود همين سوره مي داند.

نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha