نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ شنبه ۲۰ آذر
اِسَّبِت ١٠ ربيع الاول ١٤٣٨
Saturday, December 10, 2016
کد : 671-35717      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ چهارشنبه ۲۰ فروردين   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ چهارشنبه ۲۰ فروردين    تعداد بازدید : 102

بخل ورزیدن کانون تمام عیب ها

بخل ورزیدن کانون تمام عیب ها

 شاید باورش کمی سخت باشد اما واقعیت دارد، بخل ورزیدن کانون تمامی عیب هاست، حضرت علی علیه السلام می فرمایند: بخل ورزیدن کانون تمام عیب ها و مهاری است که انسان را به سوی هر بدی می کشاند. (نهج البلاغه ترجمه دشتی، حکمت ۳۷۸)

تعریف بخل

بخل که به صورتهای گوناگونی (بُخْل، بُخُل، بُخُول، بَخْل و بَخَل) قرائت شده در لغت به معنای منع و ضدّ کرم و جود است. برخی اصل آن را دشوار بودن بخشش و برخی دیگر آرزوی بخشیده نشدن چیزی به دیگران دانسته اند. بخل عبارت است از خسیس بودن در جایی که باید خرج کرد و ندادن آنچه را که باید داد و آن طرف تفریط است و افراط آن، اسراف است که عبارت است از:خرج کردن آنچه نباید خرج کرد و این دو طرف، مذموم است و وسط آنها که صفت جود و سخا است پسندیده و محمود است. به هر روی به نظر می رسد بخل مراتب متعددی دارد که برخی از آن حرام و برخی دیگر گرچه حرام نیست ولی ناپسند است، چنان که برخی ترک ایثار هنگام نیاز را بخل دانسته اند.

زمینه ها و عوامل بخل

۱)گرایش به حفظ مال، برخاسته از حبّ ذات و امری غریزی است که در نهاد بشر قرار داده شده است. این امر موجب می شود انسان بخل ورزیده، از بخشیدن اموال خویش به دیگران خودداری کند.۲)در قرآن از وسوسه های شیطانی نیز در زمره عوامل بخل یاد شده است، زیرا شیطان با القای این پندار که انفاق عامل فقر است، انسان را به بخل فرمان می دهد: «الشَّیطـنُ یَعِدُکُمُ الفَقرَ و یَأمُرُکُم بِالفَحشاءِ...». (بقره/۲، ۲۶۸) فحشاء در این آیه به بخل تفسیر شده است. ۳)

 از دیگر عوامل بخل، توجیه آن در سایه قضا و قدر الهی است. برخی از کافران با استدلال به اینکه تقدیر روزی بنده به دست خداست، فقر و نداری عده ای را پیامد این قانون دانسته، از انفاق کردن به آنان امتناع می ورزند: «و اِذا قیلَ لَهُم اَنفِقوا مِمّا رَزَقَکُمُ اللّهُ قالَ الَّذینَ کَفَروا لِلَّذینَ ءامَنوا اَنُطعِمُ مَن لَو یَشاءُ اللّهُ اَطعَمَهُ...» .(یس/۳۶،۴۷).

آثار و پیامدهای بخل

در میان صفات نکوهیده و رذایل اخلاقی کمتر صفتی به اندازه «بخل» مشکل آفرین بوده و هست و پیامدهای سوء داشته و دارد، از جمله این که:۱) گرچه بخیل در حفظ اموال خود می کوشد ولی بیش از آن، آبروی خود را از دست می دهد. در این رابطه نیز در روایات اسلامی اشاره هایی شده است. حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «بخیل بیش از آنچه از متاع دنیا برای خود نگهداری می کند، از عرض و آبروی خود می بخشد» (غرر الحکم، ج ۲، ص ۱۳۰).۲) بخیل زود دوستانش را از دست می دهد و در زندگی در برابر انبوه مشکلات غریب و تنها می ماند.

 امیر مومنان علی علیه السلام در این رابطه می فرمایند: «لیس لبخیل حبیب، بخیل یار و دوست ندارد! »(همان ج۵ص ۵۶).۳) «بخیل»، همیشه زحمت می کشد و ثمره کارش را وارثانش می برند، در دنیا برخود سخت می گیرد و در آخرت نیز گرفتاریش به خاطر اندوختن اموال فراوان، زیاداست.۴) «بخیل» زندگی فقیرانه ای دارد، زیرا، هنگامی که «بخل» انسان شدت می یابد، نسبت به خویشتن هم بخیل می شود و آسایش زندگی اش از بین می رود، زیرا، همیشه درفکر حفظ اموال خویش و افزودن آن است.

گاهی نیز گرفتار حالات روانی زشت وسوء ظن های شدید نسبت به اطرافیان خود می شود، مثلا، می پندارد که مردم چشم طمع در اموال او دوخته اند و با حسادت و عداوت به او می نگرند.۵) «بخل» موجب بدنامی و لعن و نفرین مردم می شود، همان گونه که امیر مومنان علی علیه السلام فرمودند: «بالبخل تکثر المسبة، به خاطر بخل، بدگویی و دشنام مردم زیاد می شود» (همان ج۳، ص۲۰۰).

عاقبت بخل

کسی می گفت: بخیل معذورتر از ظالم است. این کلام به گوش امیر المومنین علیه السلام رسید و به او فرمود:دروغ گفتی، زیرا ظالم، گاهی توبه می کند و آمرزش می طلبد و مالی را که به ستم گرفته، به صاحبش باز می گرداند.ولی شخص «شحیح» یعنی مبتلا به بخل شدید چون صفت بخلش بر عقلش غالب شود، از دادن زکات و صدقه، صله رحم، پذیرایی میهمان و انفاق در راه خدای عزّ و جلّ و دیگر ابواب احسان، دوری می کند و از انجام حسنات خودداری می کند که در این حالت بهشت بر او حرام است .(گلچین صدوق(گزیده من لایحضره الفقیه)/ج ۱/ ۱۸۴).

معالجه مرض بخل

مرحوم نراقی در باب معالجه مرض بخل می فرمایند:بدان که: معالجه مرض بخل، محتاج به معالجه علمی و عملی است اما علم، پس آن است که: آفت بخل را بداند و فایده جود و کرم را بشناسد و بعد از آنکه طالب علاج این مرض باشد، بسیار ملاحظه آثار و اخباری که در مذمت بخل و مدح سخاوت رسیده بکند و «وعده و وعیدی» که بر این دو صفت شده، به نظر در آورد و ذلّت بخیلان و تنفّر مردم را از ایشان مشاهده نماید و بداند که: از برای او خانه دیگری غیراز این خانه نیز هست که خواه نا خواه باید به آنجا برود و در آنجا نیز احتیاج دارد و قدری را که پیش می فرستد و ذخیره می نماید در روز درماندگی به کارش می آید و اعتماد بر فرزندان نکند.

 تو درباره پدر و مادر ببین چه کردی که فرزندان درباره تو کنند. و چون این مراتب را دانستی خود را خواه نا خواه بر عطا و بخشش ملزم کن و دل از مال برکن و پیوسته بخشش کن و احسان به فقرا بنمای، تا اینکه طبع تو به صفت بذل و احسان راغب شود. مخفی نماند که عمده در علاج این صفت، قطع سبب آن است و سبب آن دوستی مال دنیا است، پیش از دوستی امور دیگر، که بر احسان مترتب می شود و سبب دوستی مال، یا محبت لذتها و شهوت های دنیوی است که به وسیله مال به آنها می توان رسید.

نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha