نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست؟
عالی
59%
 
خوب
23%
 
معمولی
5%
 
ضعیف
10%
 
  • تلگرام
  • تلگرام
امروز
۱۳۹۵ چهارشنبه ۱۷ آذر
اِلأَربِعا ٧ ربيع الاول ١٤٣٨
Wednesday, December 07, 2016
کد : 671-32864      تاریخ ایجاد : ۱۳۹۳ دوشنبه ۱۱ فروردين   آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۳ دوشنبه ۱۱ فروردين    تعداد بازدید : 103

نقش انتظار در تولید سیستم های دینی (3)

ب) هویّت گزاره های دین: فیلسوفان دین، متکلمین، روان شناسان و جامعه شناسان تعاریف مختلفی از دین را ارائه کرده اند که در همه ی آنها مفهوم «ارتباط روحی با مطلق» به نحوی از انحاء دیده می شود.

ب) هویّت گزاره های دین:

فیلسوفان دین، متکلمین، روان شناسان و جامعه شناسان تعاریف مختلفی از دین را ارائه کرده اند که در همه ی آنها مفهوم «ارتباط روحی با مطلق» به نحوی از انحاء دیده می شود.

آنچه پس از تحلیل و بررسی اولیّه تعاریف دین و مصادیق عام دین(13) به دست می آید و شاید تعبیر دیگری باشد این است که:

دین به معنی عام، مجموعه گزاره های علمی (هست ها) و عملی (بایدها) است که از وجودی برتر به انسان ارائه شده است و کمالی را به عنوان هدف و رستگاری تعیین می کند و روش رسیدن به آن را مشخص می نماید.

دین به معنی خاص وقتی تحقق می یابد که آن وجودِ برتر، خدا باشد و رستگاری ابدی وعده داده شده باشد.

دین، تجلّی علم خداست(14) که راه بشر را برای خروج از محدودیت ها(15) و مشاهده و لمس روحیِ (16) «وجود بی نهایت»(17) توصیف و تعیین می کند. دین دارای خصوصیات زیر است:

دین، مجموعه ای از عناصر و گزاره های به هم پیوسته و نظام مند است.

این عناصر و اجزاء تابع اهداف دین هستند.

هدف گرایی دین، به این عناصر شکل می دهد و ساختار ارتباطی آنها با یکدیگر را تعیین می کند.

اتحاد مبدأ پیدایش دین با مبدأ پیدایش هستی، پل ارتباطی دین با واقعیت هاست

و بر این اساس، برنامه های دین جلوه هایی از معادلات واقعی است و برنامه های دین، مدل کردن واقعیت ها است. دین، اهداف و برنامه های خود را اولویت بندی می کند.

دین، به عناصر محیطیِ خود تعامل دارد.

دین، برای شکل دهی به عناصر محیطیّ خود برنامه دارد و آرمان ها و هنجارها را در چهارچوب اهداف خود تغییر و تحول می بخشد.

دین، از تضاعف نیروبخشی(18) برای حرکت به سمت هدف برخوردار است.

سیستم دین، از سه خُرده سیستم نگرشی، قانونی و فرهنگی تشکیل شده است.

این خُرده سیستم ها، مسئولیت تقسیم کار و فعالیت ها را در سیستم اصلی به عهده دارند.

شناخت دین، از طریق تحلیل گزاره های آن به سه لایه ی نگرشی، راهبردی و راهکارهای ممکن است.

برنامه های دین، قابلیت خود تنظیمی دارد؛ تعادل گرا و تکاملی است.

برنامه های دین، در فرآیندی پیوسته و مستمر و تدریجی تحقق می یابند.

هویت و برنامه های دین را می توان از منظرِ «محرک و پاسخ» مطالعه کرد. یعنی دین دارای شبکه ی عصبی منسجم و در تحت مدیریت اهداف است که نسبت به محرک ها واکنش نشان می دهد.(19)

گزاره های دین را باید در عرصه ی اهداف و اولویت های آن بررسی کرد.

بخش استراتژیک هر سیستمی از سه مؤلّفه ی: تعادل حیاتی، میدان های نیرو و برآیند بُرداری تشکیل می شود. تعادل حیاتی، نقطه ثقلی است که مجموعه ی سیستم خود را بر اساس آن متعادل می کند

و محیط درونی خود را ثبات می بخشد و بین نیروهای درونی و بیرونی موازنه برقرار می کند.

میدان نیرو، صافی کلیه ی ارتباطات در راستای تحقق اهداف است که نیروهای سوق دهنده و بازدارنده را فعال می کند. برآیند بُرداری، ابزار اندازه گیری نیروها و عوامل علّی و محرک های سیستم هستند.

در این تحلیل، سطوح تعامل عوامل با یکدیگر مشخص می شود.(20)

در سیستم دین نیز این سه مؤلفه به وضوح وجود دارند:

تعادل حیاتی در دین، طیف اهداف دین (21) است که نقطه ثقلی است که مجموعه ی گزاره های دین را منسجم و متعادل کرده و موازنه های لازم بین محرک ها و پاسخ ها را ایجاد می نماید.

میدان های نیرو در دین، حداقل ها و حداکثرهایی است که در موضوعات مختلف توسط دین تعیین شده است.

این حداقل و حداکثرها، مرزها و حدودی هستند که به عنوان صافیِ جهت دهنده به کلیّه ی ارتباطات میان گزاره ای در عرصه ی دین و صافیِ فعالیت ها در عرصه ی دین داری عمل می کنند.

برآیند بُرداری در دین، گزاره هایی هستند که سطوح و لایه ها و معادلاتِ کلی را بیان می کنند و رابطه ی بین آنها را تبیین می نمایند. این گزاره ها توسط علم «قواعد فقه» و علمِ «اصول فقه» به تفصیل تعریف و توصیف شده اند.(22)

زبان گزاره های دین، زبانی با خصوصیت کلیّت، لایه ای بودن، جامعیّت و شبکه ای(23) است. فهمیدن مقصودِ چنین گزاره هایی، همانند فهمیدن مقصود گزاره های تک معنایی و شخصی جزیی نیست.

با مقایسه ی هویت دین و گزاره های دین با مباحث سیستم و مدل استراتژی می توان گفت:

دین، هویتی فرهنگ ساز، استراتژیک و برنامه ساز دارد و گزاره های دین استراتژی های لازم برای برنامه ریزی و مدیریتِ جوانب مختلف زندگی فردی و جمعی را ارائه نموده اند.

و بر اساس روند طراحی استراتژیک، راهبردِ مدلی که برای تحقّق فرضیّه فوق باید طراحی و اجراء شود عبارتست از

: تقسیم گزاره های دین به سه لایه ی نگرش ساز، راهبردساز (استراتژیکی) و راهکارساز (تاکتیکی) و مدل سازی به وسیله ی پیوند زدن این سه لایه به یکدیگر در مصادیق و موضوعات.

مجتهد، دین شناسی است که هویت دین، اهداف دین، اولویت های دین، حداقل ها و حداکثرهای موردنظر دین، نگرش دین به جهان و انسان و جامعه، (24) قوانین دین و فرهنگ دین را می شناسد،

زبان دین و شیوه های مختلف بیانی آن در تبیین و توصیف نظراتش را می داند و می تواند کمیت، کیفیت و جهت رابطه ی بین موضوع و محمول در هر گزاره را تعیین کند. او موضوع شناس است

و نیازهای موجود در جوانب مختلف زندگی را تشخیص می دهد و می تواند بر اساس گزاره های دین، مدل و برنامه ی اجرایی مورد نظر دین در موضوعات مختلف را طراحی نماید.(25) 

ج) چند مثال:

روایت: النَّظَافَةُ مِنَ الإیمان،(26) صرفاً یک توصیه اخلاقیِ فردی نیست، بلکه عنصری در ساختار فرهنگی جامعه اسلامی است

و اگر بخواهیم آنرا به صورت یک جمله از چشم انداز جامعه اسلامی تبدیل کنیم عبارت زیر به دست می آید: در بیست سال آینده جامعه اسلامی، تمیزترین جامعه، کشور و مردم در جهان است.

همینطور روایت: أوصیِکُما وَ جَمیعَ وُلدِی وَ أهلِی وَ مَن بَلَغَهُ کِتَابِی بِتَقوَی الله وَ نَظم أمرِکُم.(27)

اگر به یک جمله ی چشم اندازی تبدیل گردد، اینگونه خواهیم داشت که در بیست سال آینده جامعه اسلامی، منظم ترین جامعه، کشور و مردم در جهان است.

روایت: لِإقامَةُ حَدٍّ أنفَعُ فی الارضِ مِنَ القَطرِ أَربعینَ صَبَاحاً.(28)(= تأثیر اجرای مجازات جرایم اصلی در حرکت جامعه به سوی کمال، بیشتر از تأثیر چهل روز بارش باران است

) یعنی ضریب اهمیّت اجرای قانون و مجازات ناقضین آن، برای تحقّق جامعه مطلوب، بیش از قدرت اقتصادی منابع طبیعی است.

روایت: لَا تَزالُ هَذِهِ الامَّةِ بِخَیرٍ مَا لَم یَلبَسُوا لِباسَ العَجَمِ وَ یَطعَمُوا أطعِمَة العَجَمِ، فَإذاِ فَعَلُوا ذلِکَ ضَرَبَهُم الله بِالذُّلِ.(29)(

= مسلمانان تا وقتی از لباس و غذای غیرمسلمانان تبعیت نکرده اند، در مسیر رشد و تکامل حرکت خواهند کرد؛

ولی هرگاه رو به لباس ها و غذاهای آنها آورند به ذلّت و بیچارگی خواهند افتاد.) این روایت تعیین کننده ی یک نقطه بحران در کل جامعه اسلامی است. بسته به میزان تأثیر این موقعیت بر دور شدن سیستم از هدفش، ضریب بحران نیز تغییر خواهد کرد.

روایت: دِرهَمٌ یُوصَلُ بِهِ الإمامُ أَفضَلُ مِن أَلفَی أَلفِ دِرهم فِیمَا سِوَاهُ مِن وُجُوهِ البِرّ.(30) (

= رسیدگی مستقیم به فقراء و نیازمندان و انجام کارهای خیر خوب است، اما اگر یک ریال ناچیز هم به دست امام که حاکم اسلامی است برسد و از طریق او کارسازی شود، ضریب کارآیی آن برای رشد و تعالی جامعه، دو میلیون برابر خواهد بود

.) بیانگر بهینه سازی در پرداخت های انتقالی (وجوهی که از صاحبان ثروت اخذ می شود و برای نیازمندان کارسازی می شود)،

با به جریان انداختن آنها در مسیر کلان و از طریق مدیرِ عادلِ دارای احاطه بر لایه های جامعه تحقّق می پذیرد.

روایت: حُسنُ السُّؤالِ نِصفُ العِلمِ.(31) بیانگر راهبرد شیوه ی آموزش مسأله محوری است.

آیه: أُدعُ إِلَی سَبیلِ ربِّکَ بِالحِکمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَ جادِلهُم بِالَّتی هِیَ أَحسنَُ.(32) بیانگر راهبرد رسانه ای در نگرش اسلام است که طراحی سه بُعدی پیام را پیشنهاد می دهد.(33)

روایت: مَن تَطَبَّبَ فَلیَتَّقِ الله وَ لیَنصَح وَ لیَجتَهِد. (34) بیانگر نقطه اهرمیِ منشور اخلاق پزشکی است.

وقتی این گزاره ها در فضای رقابتی ارائه نظریات و الگوها برای مدیریت زندگی جمعی بررسی می شوند،

آیه شریفهِ: لَا تَهِنُوا وَ لا تَحزَنُوا وَ أنتُمُ الاَعلَونَ إن کُنتُم مُؤمِنینَ.(35) تداعی می شود که بیانگر این حقیقت است

که اگر استراتژی اسلام در زندگی فردی و جمعی ما مورد توجه قرار گیرد، الگوهای دیگر فرهنگ ها و تمدن ها، قدرت رقابت با اسلام را نخواهند داشت.

نظر شما :
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید
captcha